Այսօր ՄԻԵԴ կայացրեց Մանուչարյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով որոշում

ECHR pic2016 թվականի նոյեմբերի 24-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը միաձայն որոշեց, որ Սպարտակ Մանուչարյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով (դիմում no. 35688/11) տեղի է ունեցել Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի 6 § 1- խախտում 6 § 3 (դ) կետի հետ համատեղ:

Գործը ՄԻԵԴ էր ուղարկվել «Ռազմավարական դատավարությունների կենտրոն» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպության մասնագետներ Տաթևիկ Մատինյանի և Էդմոն Մարուքյանի կողմից:

2009 թվականի հուլիսի 1-ին Կ.Ս. սպանության փաստի առթիվ հարուցվել էր քրեական գործ: Վերջինս սպանվել էր նույն օրը 01:30-ին` Ալավերդի քաղաքում: Դիմումատու Ս. Մանուչարյանը նշված օրը ներկայացել էր ոստիկանություն` հանձնել զենքը և խոստովանական ցուցմունք տվել: Վերջինիս մեղադրանք էր առաջադրվել սպանության և անօրինական զենք կրելու համար: Նույն օրը ոստիկանությունը բացատրություն է վերցրել սպանվածի ընկերուհուց` Կ.Մ.-ից, ով գտնվել է դեպքի վայրում: Կ.Մ. հայտնել էր, որ հայհեյելուց ու բղավելուց հետո իր հարևան Մանուչարյանը կրակել է Կ.Ս.-ի մեքենայի ուղղությամբ, որի մեջ էր գտնվում այս պահին նաև Կ.Մ.-ն: 2009թ. հուլիսի 3-ին հարցաքննվել է նաև Մանուչարյանը, ով սակայն չի ընդունել իրեն առաջադրված մեղադրանքը և հրաժարվել է ցուցմունք տալ: 2010թ. հունվարի 14-ին դիմումատուի եղբայրը սպանվել է: 2010 թ. մարտի 9-ին լրացուցիչ ցուցմունք տալով Սպարտակ Մանուչարյանը հայտնել է, որ սպանությունը կատարվել է ոչ թե իր այլ եղբոր կողմից, իսկ ինքը խոստովանական ցուցմունք է տվել, որպեսզի մեղադրանք չառաջադրվի իր եղբորը, ով այդ պահին ուներ նորածին երեխա և հոգ էր տանում իրենց ծնողների մասին, սակայն եղբոր մահից հետո այլևս անիմաստ է շարունակել լռելը:

Ընդհանուր իրավասության դատարանում գործի քննությունը 2 անգամ հետաձգվել էր և բերման ենթարկելու կարգադրություն կայացվել, որպեսզի ապահովվի Կ.Մ.-ի մասնակցությունը դատական նիստերին, սակայն ոստիկանության ներկայացուցիչների կողմից վերջինիս բնակարան այցելություն կատարելու պահին նա չի եղել տան, իսկ մայրը հայտարարել է, որ դուստրը գտնվում է արտերկրում, ինչից հետո դատարանը որոշում է կայացրել կատարել գործի քննություն առանց Կ.Մ. մասնակցության: 2010 թ. նոյեմբերի 10-ին Մանուչարյանը մեղավոր ճանաչվեց և դատապարվեց ազատազրկման 13 տարի ժամկետով: Այժմ նա պատիժը կրում է Նուբարաշեն ՔԿՀ-ում:

Մեղադրանքի հիմքում ներպետական դատարանը դրել է սպանվածի ընկերուհու բացատրությունը, ով երբևէ չի հարցաքննվել դատավարական որևէ կարգավիճակում կամ դատարանում, ինչի արդյունքում խախտվել է Մանուչարյանի պաշտպանական իրավունքը` հարցաքննել իր դեմ ցուցմունքներ տվող վկաներին կամ իրավունք ունենալ, որ այդ վկաները հարցաքննության ենթարկվեն, եւ իրավունք ունենալ կանչելու ու հարցաքննելու իր վկաներին նույն այն պայմաններով, ինչ իր դեմ ցուցում տված վկաները:

ՄԻԵԴ արձանագրելով, որ տեղի է ունեցել խախտում միևնույն ժամանակ հստակեցրել է, որ վկայի բացակայության համար հիմնավոր պատճառների առկայությունը ինքնին դեռևս արդար դատաքննության իրավունքի խախտում չի հանդիսանում, սակայն այն շատ կարևոր հանգամանք է դատաքննության ընդհանուր արդարացիությունը գնահատելու համար:

Ավելին, հաշվի առնելով, որ Դատարանի մտահոգությունն էր պարզել` արդյոք գործն ամբողջությամբ արդարացի է եղել` Դատարանը ոչ միայն պետք է ստուգի իրարամերժ «հակակշիռ» գործոնների բավարար առկայությունն այս գործում, որտեղ բացակա վկայի վկայությունը դիմումատուի դատապարտման բացարձակ և որոշիչ հիմքն է հանդիսացել, այլ նաև բացահայտի` արդյոք խնդրո առարկա վկայությունն իրականում բացարձակ և որոշիչ դեր կարող է ունենալ: Ինչևէ, սույն գործում այն զգալի կշիռ է ունեցել և դրա ընդունմամբ խոչընդոտել դիմումատուի պաշտպանությանը: Որպեսզի դատաքննությունը համարվի արդար անհրաժեշտ է, որ հակակշռով ապացույցները լինեն նույնչափ ծանրակշիռ, որքան բացակա վկայի տված ցուցմունքներն են: Որքան կարևոր են ապացույցները, այնքան ծանրակշիռ պետք է լինեն հակակշռող հանգամանքները, որպեսզի դատաքննությունն իր ամբողջության մեջ դիտարկվի որպես արդար (տես Seton v. the United Kingdom, no. 55287/10, § 59, 31 մարտ 2016):

ՄԻԵԴ պարտավորեցրել է Հայաստանի կառավարությանը հօգուտ Մանուչարյանի փոխանցել 2,400 եվրո փոխհատուցում, ինչպես նաև պատասխանող պետության համար պարտավորություն է սահմանել կատարել ներպետական օրենսդրության համապատասխան բարեփոխումներ, որոնք վերջ կդնեն նմանատիպ խախտումներին ներպետական մակարդակում և կվերականգնեն իրավիճակը` բերելով այն նախքան խախտումը տեղի ունենալու կարգավիճակին (տես Scozzari and Giunta v. Italy [GC], nos. 39221/98 and 41963/98, § 249, ECHR 2000‑VIII; Ilaşcu and Others v. Moldova and Russia [GC], no. 48787/99, § 487, ECHR 2004‑VII; and Lungoci v. Romania, no. 62710/00, § 55, 26 January 2006): ՄԻԵԿ 6-րդ հոդվածի խախտման դեպքում դիմումատուի իրավունքները պետք է վերանագնվեն` նրա կարգավիճակը բերելով այնտեղ, որտեղ դեռևս տեղի չէր ունեցել նրա իրավունքի խախտումը (տես mutatis mutandisSejdovic v. Italy [GC], no. 56581/00, § 127, ECHR 2006‑II, and Yanakiev v. Bulgaria, no. 40476/98, § 89, 10 August 2006):  Դատարանը վկայակոչել է նախկին նմանատիպ գործ, որով խախտման վերացման համար լավագույն միջոցն է գործի վերաբացումը և վերանայումը` արդար դատաքննության բոլոր պահանջների պահպանմամբ (տես Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի, դիմում no. 8088/05, § 104, 10 ապրիլ 2012):

http://hudoc.echr.coe.int/eng#{“languageisocode”:[“ENG”],”documentcollectionid2″:[“JUDGMENTS”],”itemid”:[“001-168860”]}

ՌԴԿ նախագահը ելույթ է ունեցել ռազմավարական դատավարություններ թեմայով սեմինարի ժամանակ, որը Ղրղզստանից Եվրոպայի Խորհուրդ ուսումնական այցի մաս էր կազմում

1232015թվականի հուլիսի 10-ին Տաթևիկ Մատինյանը որպես Վենետիկի հանձնաժողովի փորձագետ մասնակցել է Եվրոպայի Խորհուրդի կողմից կազմակերպված միջոցառմանը և կիսելով իր փորձը մասնակիցների հետ ներկայացրել է շնորհանդես, ինչպես նաև պատասխանել է մասնակիցների հարցերին: Միջոցառումը կազմակերպված էր Ղրղզստանից Ստրասբուրգ ժամանած հասարակական կազմակերպությունների և ԶԼՄ ներկայացուցիչների համար: Սեմինարի վերնագիրն էր ռազմավարական դատավարությունները, այն տեղի է ունեցել 2015թ. հուլիսի 8-10-ը Ստրասբուրգում, Ֆրանսիա:

Սեմինարը ընթացքում Տաթևիկ Մատինյանը ներկայացրեց ռազմավարական դատավարությունների պլանավորման և իրականացման տեսությունը, որը ուղեկցվում էր ՌԴԿ փորձագետների կողմից իրականացված դատավարությունների և գործերի ներկայացմամբ: Շնորհանդեսին հետևող հարց ու պատասխանի ժամանակ նա նաև կիսվեց իր մասնագիտական հմտությւոններով ու փորձով առ այն, թե ինչպես ռազմավարական դատավարությունները դարձնել մարդու իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ գործիք:

Վենետիկի հանձնաժողովի կեղմից տարածված մամլո հաղորդագրության համաձայն, Ղրղզստանի հասարակական, ակադմեիկ ու տեղեկատվական ոլորտների ներկայացուցիչները այս դասընթացի միջոցով հնարավորություն ստացալ ուսումնասիրել եվրոպական մի շարք երկրների ռազմավարական դատավարություններ իրականացնելու փորձը, ինչպես նաև Վենետիկի հանձնաժողովի փորձագիտական կարծիքներ գրելու գործառույթին:

Այցի շրջանակներում, մասնակիցները այցելեցին Եվրոպայի Խորհուրդ և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան, ինչը նպաստում է, որպեսի մասնակիցներն առավել ուշի ոււշով հետևեն Վենետիկի հանձնաժողովի, Պառլամենտական ասամբլեայի, ՄԻԵԴ դատավորների և ԵԽ գործունեությանը:

http://www.venice.coe.int/webforms/events/?id=2043

ՀՀ կողմից Եվրոպական խոշտանգումների կանխարգելման կոմիտեի առաջարկությունների իրականացման մոնիթորինգի արդյունքների հաշվետվության շնորհանդես

Սույն թվականի մայիսի 29-ին տեղի ունեցավ Քաունթերփարթ Ինթերնեշնլի հայաստանյան ներկայացուցչության և ԱՄՆ ՄԶԳ աջակցությամբ  «Ռազմավարական դատավարությունների կենտրոն» ԻՀԿ-ի կողմից իրականացված «ՀՀ կողմից Եվրոպական խոշտանգումների կանխարգելման կոմիտեի (ԽԿԿ) առաջարկությունների իրականացման մոնիթորինգ» ծրագրի շրջանակներում պատրաստված հաշվետվության շնորհանդեսը: Շնորհանդեսի  նպատակն էր ներկայացնել ծրագրի ընթացքում իրականացված մոնիթորինգի և հետազոտությունների արդյունքները հաշվետվության տեսքով` այդպիսով հասարկության ուշադրությունը գրավելով պետության կողմից ստանձնված պարտավորությունների կատարման ընթացքին:
Ծրագրի շրջանակներում մանրամասն ուսումնասիրվել են ԽԿԿ պատվիրակության այցելությունների արդյունքում կազմված զեկույցներն ու առանձնացվել են նրանցում տեղ գտած առաջարկությունները: Այնուհետև դիտարկվել են ՀՀ Կառավարության կողմից ներկայացված պատասխանները և հարցումներ են ուղարկվել ՀՀ համապատասխան մարմիններին` նպատակ ունենալով հավելյալ տեղեկություններ ստանալ ԽԿԿ առաջարկությունների իրականացման ընթացքի վերաբերյալ:
Շնորհանդեսին ներկա էին Քաունթերփարթ Ինթերնեշնլի հայաստանյան ներկայացուցչության անդամներ, հասարակական վերահսկողություն իրականացնող դիտորդական խմբի անդամներ,  հասարակական կազմակերպությունների և ԶԼՄ-երի ներկայացուցիչներ և այլն:
Հաշվետվությունը կարող է օգտակար լինել ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմին, ՀՀ փակ և կիսափակ հաստատություններում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող դիտորդական խմբերի, փակ և կիսափակ հաստատությունների աշխատողների, փաստաբանների, մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող հասարակական կազմակերպությունների և անձանց, ինչպես նաև միջազգային կառույցների համար:

Ներբեռնեք հաշվետվության PDF տարբերակը (CPT Report Analysis arm)

«Մարդու իրավունքների վերաբերյալ գործերի աջակցություն կրթության միջոցով» դասընթացի մաս 4

«Ռազմավարական Դատավարությունների Կենտրոն» ԻՀԿ-ն 2012 թվականի փետրվարի 4-5-ն իրականացրեց երկօրյա դասընթաց «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ, 8-րդ և 9-րդ հոդվածները և Կոնվենցիայի կից արձանագրությունները» խորագրով, որը կազմակերպված էր Լոռու մարզի փաստաբանների, պրակտիկ իրավաբանների և ԲՈՒՀ-երի իրավաբանական բարձր կուրսերի ուսանողների համար: Այն կազմակերպված էր «Մարդու իրավունքների վերաբերյալ գործերի աջակցություն կրթության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում, որը ֆինանսավորվել է Հայաստանում Ամերիկայի դեսպանաության հանրային կապերի բաժնի և USAAA-ի կողմից:
Դասընթացի շրջանակներում կոնկրետ գործերի օրինակներով քննարկվել են Կոնվենցիայի այն հոդվածները, որոնք նախատեսում են պատիժ` բացառապես օրենքի հիման վրա, անձնական կամ ընտանեկան կյանքը հարգելու իրավունքը և մտքի, խղճի և կրոնի ազատությունը, ինչպես նաև այն բոլոր իրավունքներն ու ընթացակարգերը, որոնք արձանագրությունների տեսքով համալրել են Կոնվենցիան:
Քննարկվեց նաև փաստաբանների վարույթում գտնվող գործերը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան ներկայացնելու հնարավոր տարբերակները:
Փաստաբանների առաջարկով քննարկվեց նաև ՀՀ փաստաբանության մասին օրենքում տեղ գտած վերջին փոփոխությունները:
Դասընթացի ավարտին մասնակիցները լրացրեցին գիտելիքի գնահատման թերթիկներ` դասընթացի արդյունավետությունը չափելի դարձնելու նպատակով: